عبد المحمد آيتى
334
تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )
دولتيار در سلسله نسب خاندان چنگيز هفتمين خانان است « 1 » و هفت از روى حساب و برهان ارثماطيقى عدد كامل باشد . [ 605 ] چه عدد در تقسيم عقلى چهار مرتبه دارد : يا زوج باشد همچون دو كه اول عدد است و يكى خود عدد نباشد زيرا تعريف عدد آن است كه نيمهء مجموع دو طرف خود باشد و يك را بيش از يك طرف نباشد . يا فرد باشد همچون سه و آن اول عدد فرد است . يا زوجزوج همچون چهار كه اول عدد مجذور است . يا زوج فرد همچون شش . از اين تقسيم روشن گشت كه در عدد هفت اقسام چهارگانه حاصل است . نيز شمارهء آسمانها و زمينها و اقاليم هفت است . و درياهاى بزرگ و فلزات معدنى و روزهاى هفته و اعضاى انسان هم هفت هفتاند و قرآن مجيد بر هفت لغت نازل شد : لغت قريش و همدان و طى و حمير و هذيل و هوازن و يمن و قراء مشهور هفت تناند و مصاحف مأثور هفت و فاتحة الكتاب كه نماز بى او درست نيست هفت آيت است . و مجموع قرآن هفت سبع و بحران روز هفتم در بيماران بهترين بحرانها باشد [ 606 ] و عزيز مصر هفت گاو لاغر و هفت گاو فربه و هفت سنبلهء سبز و هفت سنبلهء خشك به خواب ديد و از راه عرف و رسم ، خوبان را هفت زيور معهود باشد . و ماه به دو هفت تمام شود . و فضيلت ذاتى و خارجى از پى همديگر متظاهر گشته است . اما فضيلت ذاتى : چنان كه چنگيز خان مظهر و مظهر صفت قهر الهى بود ذات اين پادشاه مظهر و مظهر صفت لطف نامتناهى است . لاشك چون دور قهر به نهايت رسيد دور لطف آمد . مطالعان اين تاريخ تأمل فرمايند كه چنگيز خان در سالى به خانيت نشست كه به حساب ختائيان نود و هشت هزار و سيصد و نه سال از آفرينش عالم گذشته بود و از مدت جلوس او تا اين عهد تقريبا صد و بيست سال است و اين عدد هم بر وفق طبيعت كبرى افتاده است و از عهد خروج چنگيز خان تا امروز هيچ پادشاه از اروغ او به عنعنه در سلسله نسب درجهء سابع على الاتصال نيافته . از اين قرار كه چنگيز خان چهار پسر داشت . جوجى و جغاتاى و اوكتاى و تولو [ 607 ] پس از او به فرمان پدر اوكتاى قاآن در تختگاه ختاى به خانيت رسيد چون او بمرد پسرش كيوك خان به مقام خانى رسيد . بعد از آن بنى اعمام او به نوبت آن ممالك را داشتند نخست منكو خان پسر تولو خان بود و ديگر اريغ بوغا برادر كهين كه به مواضعه بعضى شاهزادگان بر تخت قرار گرفت . سوم قبلاى قاآن كه او را از ميان برداشت و چون زمان حكومت مقدر او سرآمد در حال حيات او خانيت
--> ( 1 ) - ابو سعيد بن الجايتو بن ارغون بن اباقا خان بن هلاكو بن تولى بن چنگيز خان .